Wielu grzybiarzy chodzi do lasu dopiero we wrześniu, chociaż grzyby rosną tam niemal przez cały rok. W każdej porze roku owocują inne gatunki. Ten przewodnik opisuje grzybowy rok od pierwszych wiosennych gatunków po te, które znoszą mróz.
Wiosna: od marca do czerwca
Wiosenne gatunki pojawiają się wcześniej, niż sądzi większość grzybiarzy. Czerwone czarki rosną na opadłych gałęziach już w marcu, a smardze i naparstniczki owocują w kwietniu i maju. Smardze są w Polsce objęte ochroną gatunkową, dlatego prawo zabrania ich zbierania. W tym samym czasie rośnie piestrzenica kasztanowata, która jest śmiertelnie trująca, a grzybiarze łatwo mylą ją ze smardzem. Pierwsze kurki pojawiają się pod koniec czerwca.
Sarcoscypha austriaca, czyli czarka austriacka, rośnie od stycznia do kwietnia na opadłych gałęziach.
Morchella esculenta, czyli smardz jadalny, rośnie w kwietniu i maju. Jest objęty ochroną, więc prawo zabrania jego zbierania.
Gyromitra esculenta, czyli piestrzenica kasztanowata, rośnie od marca do maja. Jest śmiertelnie trująca, a grzybiarze łatwo mylą ją ze smardzem.
Pierwsze Cantharellus cibarius, czyli kurki, pojawiają się pod koniec czerwca.
Lato: lipiec i sierpień
Latem kurki są w pełni sezonu, a borowiki i podgrzybki pojawiają się po raz pierwszy w dużych ilościach. Lato jest dobrym okresem na naukę rozpoznawania gatunków, bo jest ich dużo, a konkurencja innych grzybiarzy jest mniejsza niż we wrześniu. Po obfitych letnich burzach owocniki pojawiają się zwykle po tygodniu do dwóch.
Cantharellus cibarius, czyli kurki, są wtedy w pełni sezonu.
Imleria badia, czyli podgrzybek brunatny, należy do najpospolitszych gatunków.
Boletus edulis, czyli borowik szlachetny, pojawia się wtedy po raz pierwszy w dużych ilościach.
Leccinum i Suillus, czyli koźlarze i maślaki, rosną zwłaszcza pod brzozą i sosną.
Jesień: wrzesień i październik
Wrzesień i październik są szczytem sezonu grzybowego, a większość grzybiarzy jeździ do lasu właśnie w tych miesiącach. Gatunki letnie rosną wtedy razem z gatunkami typowo jesiennymi, dlatego zbiory są największe. Gdy temperatura spada, pojawiają się gatunki, których wcześniej nie było.
Boletus edulis, czyli borowik szlachetny, rośnie wtedy najobficiej.
Armillaria mellea, czyli opieńka miodowa, rośnie gromadnie na pniach i korzeniach.
Lactarius deliciosus, czyli rydz, rośnie w borach sosnowych.
Macrolepiota procera, czyli czubajka kania, rośnie na łąkach i obrzeżach lasu.
Późna jesień i zima: od listopada
Po pierwszych przymrozkach większość gatunków przestaje owocować, ale kilka gatunków rośnie nadal. Są one przystosowane do chłodu i pojawiają się wtedy, gdy inne gatunki już nie owocują. Zbiory są w tym okresie skromniejsze.
Flammulina velutipes, czyli płomiennica zimowa, wytrzymuje mróz.
Pleurotus ostreatus, czyli boczniak ostrygowaty, rośnie na martwym drewnie liściastym.
Hygrophorus hypothejus, czyli wodnicha późna, rośnie w borach sosnowych do grudnia.
Ten przegląd omawia gatunki według pór roku. Kalendarz sezonu pokazuje każdy gatunek z atlasu tydzień po tygodniu: kiedy zaczyna rosnąć, kiedy jest w szczycie, kiedy kończy sezon i które trujące sobowtóry rosną w tym samym czasie.
Jak czytać kalendarz sezonu
Kalendarz dzieli sezon każdego gatunku na trzy fazy. Faza „Wchodzą” obejmuje gatunki, które zaczęły rosnąć albo zaczną w ciągu trzech tygodni. Faza „Szczyt” obejmuje tygodnie, na które przypada połowa wszystkich zgłoszeń gatunku z całego roku. Faza „Schodzą” obejmuje gatunki po szczycie, których sezon kończy się w ciągu kilku tygodni.
Grubość paska przy gatunku pokazuje, jak często grzybiarze zgłaszają ten gatunek, i nie informuje o liczbie jego owocników w lesie. Kalendarz pokazuje więc, kiedy gatunek zwykle owocuje. To, czy gatunek owocuje w danym tygodniu, zależy od pogody: owocniki większości gatunków pojawiają się tydzień do dwóch po obfitym deszczu, gdy jest ciepło, ale nie upalnie.
Poradnik wyjaśnia, jak deszcz, temperatura i przymrozek przesuwają wysyp oraz jak odczytać wskaźnik warunków w aplikacji.
Część cennych gatunków, jak smardze, jest w Polsce objęta ochroną gatunkową, a ich zbiór jest zabroniony. Lista bywa aktualizowana, więc zanim włożysz coś rzadkiego do kosza, upewnij się, że zbiór danego gatunku jest legalny. Ochrona dotyczy też miejsc: w rezerwatach i parkach narodowych obowiązują osobne zasady.
Kalendarz to tylko punkt wyjścia, bo każdy rok jest inny. Ciepła i mokra jesień przesuwa wysypy, a susza je opóźnia. Twój własny dziennik znalezisk z poprzednich lat zawiera najwięcej informacji o twoich stanowiskach. Po kilku sezonach przewidzisz wysypy na swoich stanowiskach trafniej, niż pozwala na to ogólna tabela.