Czubajka kania to jeden z najwdzięczniejszych grzybów dla początkujących, bo dorosły okaz jest duży i charakterystyczny. Młode okazy są trudniejsze do rozpoznania, ponieważ niedoświadczony grzybiarz może pomylić je z muchomorem sromotnikowym. Taka pomyłka może być śmiertelna, bo muchomor sromotnikowy odpowiada za większość śmiertelnych zatruć grzybami w Europie.
Jak wygląda dorosła kania
W pełni rozwinięta czubajka kania, Macrolepiota procera, przypomina parasol na wysokim trzonie. Kapelusz osiąga nawet dwadzieścia kilka centymetrów szerokości, jest jasnobrązowy, pokryty koncentrycznie ułożonymi, odstającymi łuskami i ma na środku wyraźny, ciemniejszy garbek. Blaszki są kremowobiałe i wolne, czyli nie dochodzą do trzonu.
Najpewniej rozpoznasz kanię po dwóch cechach trzonu. Pierwsza z nich to wzór: trzon kani jest pokryty brązowym, wężowatym deseniem, który bywa nazywany skórą węża. Druga to pierścień, który u kani jest podwójny, gruby i ruchomy. Możesz go delikatnie przesunąć palcami po trzonie w górę i w dół. Muchomor sromotnikowy nie ma żadnej z tych dwóch cech.
Jak wygląda muchomor sromotnikowy
Muchomor sromotnikowy, Amanita phalloides, ma gładki kapelusz w odcieniach oliwkowozielonych, czasem z jaśniejszymi włókienkami, bez odstających łusek typowych dla kani. Blaszki są białe, podobnie jak u młodej kani, więc ich kolor nie odróżnia obu gatunków. Trzon jest białawy i czasem ma delikatny oliwkowy wzorek w zygzaki, ale nie ma brązowego, wężowego deseniu kani. Pierścień jest cienki i nieruchomy.
Rozstrzygająca cecha znajduje się jednak u podstawy trzonu. Muchomor sromotnikowy wyrasta z błoniastej pochwy, czyli wolwy, która otacza dół trzonu jak rozdarty kieliszek. Pochwa często jest schowana pod ściółką, dlatego wykopuj grzyb w całości i nie wyłamuj go. Kania nie ma pochwy.
Kapelusz ma odstające łuski i ciemny garbek.
Trzon ma brązowy wężowy wzór.
Pierścień jest gruby, podwójny i ruchomy.
Blaszki są białe lub kremowe, a u podstawy trzonu nie ma pochwy.
Kapelusz jest gładki, oliwkowozielony i nie ma łusek.
Trzon nie ma wężowego wzoru, a pierścień jest cienki i nieruchomy.
Blaszki są białe, więc sam ich kolor nie odróżnia go od kani.
Trzon wyrasta z błoniastej pochwy (wolwy).
Cztery pytania przed włożeniem do kosza
Czy trzon ma brązowy wężowy wzór? Kania ma taki wzór, a muchomor sromotnikowy go nie ma.
Czy pierścień przesuwa się po trzonie? U kani się przesuwa, a u muchomora sromotnikowego jest nieruchomy.
Czy u podstawy jest błoniasta pochwa? Jeśli tak, to nie jest kania. Odrzuć grzyb.
Czy kapelusz pokrywają brązowe, odstające łuski? Kania je ma, a kapelusz muchomora sromotnikowego jest gładki.
Najważniejsza cecha rozpoznawcza muchomora sromotnikowego, czyli pochwa u podstawy trzonu, jest niemal zawsze ukryta w ziemi. Jeśli wyłamiesz grzyb tuż nad ściółką, nie zobaczysz tej cechy. Wykopuj kanie w całości, razem z podstawą trzonu, i obejrzyj dół trzonu, zanim cokolwiek trafi do kosza, bo tylko w ten sposób sprawdzisz, czy grzyb ma pochwę.
Zatrucie muchomorem sromotnikowym jest podstępne, bo pierwsze objawy pojawiają się zwykle dopiero od 6 do 24 godzin po posiłku, gdy toksyny już uszkadzają wątrobę. Dlatego w tym przypadku nie stosuj zasady „spróbuję kawałek”. Przy jakiejkolwiek wątpliwości zostaw grzyb w lesie albo pokaż go grzyboznawcy.
Zbieraj kanie z otwartym, w pełni rozwiniętym kapeluszem, który przypomina parasol. Wtedy wszystkie cechy są dobrze widoczne, a ryzyko pomyłki jest najmniejsze. Zostaw młode, zamknięte okazy w kształcie pałeczki, dopóki nie nabierzesz pewności w rozpoznawaniu.