Wiele osób boi się borowika szatańskiego, choć w lesie spotyka go niewielu grzybiarzy. Jest to gatunek ciepłolubny i w większości Polski występuje rzadko. Mimo to poznaj jego cechy, bo różnica między nim a prawdziwkiem jest na tyle wyraźna, że po jednym sezonie rozpoznasz ją odruchowo.
Jak wygląda borowik szlachetny
Prawdziwek, czyli Boletus edulis, ma kapelusz w odcieniach od jasnobrązowego po kasztanowy, często z lekko jaśniejszym, jakby przyprószonym brzegiem. Pod kapeluszem zamiast blaszek ma rurki, które u młodych okazów są białe, z wiekiem stają się kremowe, a w końcu zielonkawożółte. Ta cecha jest ważna, bo żaden borowik z młodymi rurkami w kolorze żółtym czy czerwonym nie jest prawdziwkiem.
Trzon prawdziwka jest jasny, od beżowego do jasnobrązowego, gruby i maczugowaty, pokryty delikatną, jasną siateczką. Miąższ jest biały i po przekrojeniu nie zmienia barwy: nie sinieje ani nie czerwienieje. Prawdziwek ma przyjemny, orzechowo-grzybowy zapach.
Borowik szatański: na czym polega różnica
Borowik szatański, Rubroboletus satanas, na pierwszy rzut oka bywa podobny do prawdziwka, bo ma masywną sylwetkę i jasny kapelusz. Pozostałe cechy jednak wyraźnie je od siebie odróżniają. Jego kapelusz jest brudnobiały, szarawy lub kremowy i rzadko bywa brązowy jak u prawdziwka. Najważniejsze różnice dotyczą porów i trzonu: pory mają barwę od pomarańczowoczerwonej do krwistoczerwonej, a brzuchaty trzon jest pokryty czerwoną siateczką na żółtawym tle i w środkowej części często jest wyraźnie czerwony.
Kapelusz ma barwę od brązowej do kasztanowej, a jego brzeg jest często jaśniejszy.
Rurki są najpierw białe, potem kremowe, a na końcu zielonkawożółte.
Jasny trzon jest pokryty delikatną jasną siateczką.
Miąższ jest biały i nie zmienia barwy po przekrojeniu.
Kapelusz jest brudnobiały, szarawy lub kremowy.
Pory mają barwę od pomarańczowoczerwonej do krwistoczerwonej.
Trzon jest pokryty czerwoną siateczką na żółtawym tle.
Miąższ po przekrojeniu powoli sinieje.
Test, który rozwiewa wątpliwości
W lesie najprościej sprawdzisz grzyb, gdy zajrzysz pod kapelusz i przekroisz trzon na pół. Te dwie obserwacje rozstrzygają sprawę szybciej niż jakikolwiek opis.
Kolor porów: białe, kremowe lub żółtozielone pory są dobrym znakiem, a przy czerwonych lub pomarańczowych odłóż grzyb.
Reakcja miąższu: prawdziwek pozostaje biały, a borowik szatański powoli sinieje na niebiesko.
Trzon: prawdziwek ma jasną siateczkę, a borowik szatański ma czerwoną.
Stanowisko: borowik szatański rośnie na ciepłych, wapiennych glebach w lasach liściastych z dębem lub bukiem, najczęściej na południu kraju.
Czerwone lub pomarańczowe pory u borowika są zawsze sygnałem ostrzegawczym. Część czerwonoporych borowików jest jadalna dopiero po obróbce, część jest trująca, a początkujący nie odróżni ich pewnie. Najbezpieczniejsza zasada brzmi prosto: borowik z czerwonymi porami zostaje w lesie.
Borowik szatański rzadko trafia do kosza przez pomyłkę, bo gdy wiesz, na co patrzeć, jego wygląd wyraźnie różni się od wyglądu prawdziwka. Spożyty na surowo lub w większej ilości wywołuje gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nie jest tak groźny jak śmiertelnie trujący muchomor sromotnikowy, ale zatrucie nim jest dotkliwe.
Najwięcej pomyłek bierze się z pośpiechu. Gdy kosz się zapełnia, grzybiarz ocenia grzyb po sylwetce i nie sprawdza pozostałych cech. Wyrób sobie nawyk: zanim włożysz grzyb do kosza, zajrzyj pod kapelusz. To sprawdzenie zajmuje pięć sekund i może uchronić cię przed zatruciem.